Gratis proefles uit de cursus Traumasensitief begeleiden

Wat is traumasensitief begeleiden?

Traumasensitief begeleiden betekent dat je als zorgverlener structureel rekening houdt met het feit dat cliënten, en hun naasten, ingrijpende, stressvolle ervaringen kunnen hebben meegemaakt. Het gaat niet om het behandelen van trauma, dat is het werk van een therapeut, maar om de manier waarop jij dagelijks met de cliënt omgaat. Door veiligheid en vertrouwen te bieden in het contact, kan de stressreactie van de cliënt afnemen.

De aanpak is voor het eerst uitgewerkt in de training 'Traumasensitief opvoeden en begeleiden', die geregistreerd staat in de databank Effectieve Jeugdinterventies van het Nederlands Jeugdinstituut (NJi). De principes zijn bruikbaar voor zorgverleners in iedere doelgroep, in de jeugdzorg, de ggz, de gehandicaptenzorg, de ouderenzorg en de thuiszorg. In deze module leer je de basis: wat stress met iemand doet, welke signalen je kunt herkennen, en hoe je in je dagelijkse begeleiding bijdraagt aan veiligheid.

Ingrijpende ervaringen komen vaker voor dan je denkt

Veel mensen hebben in hun leven iets meegemaakt dat diepe sporen heeft nagelaten. Denk aan geweld, misbruik, verwaarlozing, een ongeluk, oorlog of een vlucht, het verlies van een dierbare, pesten, of ingrijpende medische ervaringen. Niet iedereen die zoiets meemaakt, ontwikkelt een trauma, maar bij sommige mensen blijft het lichaam en de geest in een staat van verhoogde alertheid. Ook bij cliënten die er van buiten gewoon uitzien, of die er zelf nooit over praten, kan een belastend verleden meespelen. Soms weet je er als zorgverlener niets van, en soms kent niemand de volledige geschiedenis.

Wat doet stress met iemand?

Wie iets ingrijpends heeft meegemaakt, kan sneller in een stressreactie schieten. Het lichaam bereidt zich dan voor op gevaar: vechten, vluchten of verstijven. Dat is een natuurlijke reactie, maar bij mensen met een belastend verleden gaat die sneller aan en gaat die moeilijker weer uit. Een alledaagse situatie, zoals een luide stem, een aanraking, een onverwachte verandering of een gesloten deur, kan dan bedreigend aanvoelen. De reactie van de cliënt kan er van buiten uitzien als boosheid, terugtrekken, weigeren, onrust of juist overmatig aanpassen. Het gedrag is dan geen onwil, maar een poging om met stress om te gaan. In de volgende les gaan we iets dieper in wat stress nou echt met iemand doet.

Veiligheid en vertrouwen als basis

Een stressreactie neemt af wanneer iemand zich veilig voelt. Daarom is het contact met jou als zorgverlener zo belangrijk. Als je voorspelbaar, rustig en betrouwbaar bent, kan de cliënt langzaam ervaren dat het hier veilig is. Dat gebeurt niet door één gesprek of één gebaar, maar door de manier waarop je dag na dag met iemand omgaat: hoe je binnenkomt, wat je zegt, hoe je reageert als het misgaat en of je woord houdt.

Wat is jouw rol, en wat niet?

Traumasensitief begeleiden is geen therapie. Je hoeft niet te weten wat een cliënt precies heeft meegemaakt, en je vraagt er ook niet naar om het te kunnen begrijpen. Je gaat ervan uit dat het kan, en laat dat zien in je houding, je woorden en je handelen. De behandeling van trauma blijft bij de therapeut. Jouw bijdrage is dat het dagelijks contact bijdraagt aan veiligheid in plaats van aan extra stress. Merk je signalen die je zorgen baren, bespreek ze dan met je team en de behandelaar.

Ook naasten kunnen ingrijpende ervaringen hebben

Niet alleen de cliënt, maar ook ouders, partners, kinderen en andere naasten kunnen ingrijpende ervaringen hebben meegemaakt, ook door de situatie van de cliënt zelf. Dat kan van invloed zijn op hoe zij reageren op jou en op de zorg. Een naaste die wantrouwend, boos of terughoudend overkomt, reageert soms vanuit eigen stress. Dezelfde houding van veiligheid en vertrouwen helpt ook hen.