Gratis proefles uit de cursus Stervensbegeleiding: de stervensfase herkennen en begeleiden
Wat is palliatieve zorg?
Palliatieve zorg is gericht op het bevorderen van kwaliteit van leven bij cliënten met een levensbedreigende aandoening waarbij genezing niet meer mogelijk is, met aandacht voor lichamelijke, psychische, sociale en spirituele aspecten. Het doel is niet levensverlenging tegen elke prijs, maar comfort en waardigheid in de resterende levenstijd, afgestemd op de wensen van de cliënt. In deze les leer je wat palliatieve zorg inhoudt, welke vier dimensies daarbij horen en waarom de wensen van de cliënt altijd het uitgangspunt zijn.
Wat is palliatieve zorg?
Bij sommige aandoeningen is genezing niet meer mogelijk. De aandoening is levensbedreigend en de ziekte zal uiteindelijk leiden tot overlijden. Het doel van de zorg verschuift dan van genezen naar het zo goed mogelijk leven met de tijd die nog resteert. Dat is het doel van palliatieve zorg.
Palliatieve zorg richt zich op de kwaliteit van leven van de cliënt. Dat betekent dat klachten worden verlicht, dat de cliënt zich gesteund voelt en dat er aandacht is voor wat voor hem of haar belangrijk is. Palliatieve zorg wordt niet alleen in de allerlaatste dagen gegeven. Ze kan al eerder beginnen, soms maanden of langer voor het overlijden, en kan ook naast behandelingen gericht op de ziekte zelf worden gegeven. Palliatieve zorg is dus niet hetzelfde als stervensbegeleiding, hoewel stervensbegeleiding er een onderdeel van is. Daar gaat deze cursus verder op in.
Palliatieve zorg is bedoeld om het leven draaglijker te maken, niet om het overlijden te bespoedigen of uit te stellen. Het gaat om het leven dat er nog is, en om de manier waarop de cliënt dat wil leven.
Vier dimensies van zorg
Palliatieve zorg kijkt naar de hele mens en niet alleen naar de ziekte. Daarom is er aandacht voor vier dimensies:
- Lichamelijk: het verlichten van klachten zoals pijn, benauwdheid, misselijkheid, vermoeidheid of problemen met eten en drinken.
- Psychisch: aandacht voor gevoelens zoals angst, verdriet, onrust of boosheid, en voor de manier waarop de cliënt omgaat met de ziekte en het naderende afscheid.
- Sociaal: aandacht voor de relaties van de cliënt, zoals partner, kinderen, familie en vrienden, en voor wat de ziekte voor hen betekent.
- Spiritueel: aandacht voor zingeving, geloof, levensvragen en wat voor de cliënt waardevol is. Dat hoeft niets met religie te maken te hebben.
De vier dimensies hangen met elkaar samen. Pijn kan bijvoorbeeld meer worden door angst, en eenzaamheid kan het lichamelijk ongemak versterken. Wie alleen naar het lichamelijke kijkt, ziet niet het hele plaatje. Daarom werken in de palliatieve zorg vaak meerdere disciplines samen, zoals arts, verpleegkundige, zorgverlener, psycholoog, geestelijk verzorger en maatschappelijk werker.
Comfort en waardigheid in plaats van levensverlenging tegen elke prijs
Het doel van palliatieve zorg is niet levensverlenging tegen elke prijs, maar comfort en waardigheid in de resterende levenstijd. Dat betekent dat bij elke beslissing de vraag centraal staat: wat levert dit de cliënt op en past het bij wat hij of zij wil? Een behandeling die het leven verlengt maar de cliënt veel last bezorgt, kan minder passend zijn dan een benadering die gericht is op comfort. Dit is geen vaststaande regel, maar een afweging die telkens opnieuw wordt gemaakt, samen met de cliënt, zijn of haar naasten en de behandelend arts.
Waardigheid betekent dat de cliënt als mens wordt gezien en behandeld, met respect voor zijn of haar privacy, keuzes en eigen manier van leven. Het gaat om kleine dingen die veel betekenen, zoals iemand de ruimte geven, rekening houden met gewoontes en rituelen, en de cliënt zo lang mogelijk zelf laten beslissen over wat er gebeurt.
Afgestemd op de wensen van de cliënt
De wensen van de cliënt zijn het uitgangspunt van palliatieve zorg. Elke cliënt heeft eigen ideeën over wat een goede laatste periode is. De ene cliënt wil zo veel mogelijk thuis blijven, de ander wil juist veilig zijn onder deskundig toezicht. Voor de een staat contact met familie voorop, voor de ander rust, een bepaalde muziek of een geloofsgemeenschap.
Daarom is het belangrijk om de wensen van de cliënt te kennen en vast te leggen, bijvoorbeeld in het zorgplan. Luister naar de cliënt en stel open vragen over wat belangrijk is. Kan de cliënt zich niet goed uitdrukken, dan zoek je samen met de vertegenwoordiger en naasten naar wat bij de cliënt past. Wensen kunnen in de loop van de tijd veranderen. Wat gisteren belangrijk was, hoeft dat vandaag niet meer te zijn, dus blijf het gesprek voeren.
Ook de naasten hebben aandacht nodig
Palliatieve zorg richt zich in de eerste plaats op de cliënt, maar ook de naasten maken veel mee. Zij zien hun dierbare achteruitgaan, nemen vaak een deel van de zorg op zich en moeten uiteindelijk afscheid nemen. Aandacht voor hun vragen, zorgen en verdriet hoort bij goede palliatieve zorg. Wat daarvoor is geregeld, verschilt per organisatie en situatie.
Bronnen: Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), definitie palliatieve zorg; Kwaliteitskader palliatieve zorg Nederland, IKNL/Palliactief, 2017.